Afvallen door te vasten
Vasten wordt wel beschreven als een ideale afvalmethode, omdat je er in een korte periode veel kilo’s door kunt kwijtraken. Door te vasten krijgt je lichaam geen energie meer binnen. Om te blijven functioneren zal je lichaam opgeslagen bronnen van energie gaan aanspreken. Bij het starten van een vastenkuur is de voornaamste bron van energie die wordt aangesproken de glycogeenvoorraad (de ‘benzinetank’ waarin koolhydraten liggen opgeslagen). Deze voorraad is - zoals ik in een voorgaande blog al eens heb toegelicht - zeer beperkt en (zonder te sporten) na ongeveer 24 uur uitgeput. Bedenk hierbij dat een groot deel van de glycogeenvoorraad uit water bestaat. Een belangrijk gedeelte van het  gewichtsverlies tijdens het vasten is daardoor het gevolg van het verlies van vocht. Wanneer je weer koolhydraten gaat eten, bouwt de glycogeenvoorraad zich weer op en neemt je lichaamsgewicht (vaak snel) weer toe.

Verlies van vet én spieren
Je hoort nog wel eens dat het lichaam volop overgaat op de verbranding van lichaamsvet zodra de glycogeenvoorraad leeg is. Dit klopt deels, omdat naast vetten ook spieren worden afgebroken. Spierafbraak is ongewenst  voor iedereen (op termijn zelfs gevaarlijk) en met name voor sporters die juist veel baat hebben bij een hoge spiermassa.
Bij langdurig vasten (of door koolhydraten uit je dieet te schrappen) komt je lichaam in een ketose, dat wil zeggen je lichaam is aan het verzuren. Mensen die vasten en bij wie de adem naar aceton ruikt, zijn in een staat van ketose. Bij sommige van de populaire vastenkuren is dit een gewenste toestand, maar naar mijn mening is het wel erg extreem om zoveel van je lichaam te vragen om maar snel wat gewicht te verliezen. Eigenlijk geeft een ketose aan dat je lichaam te weinig energie krijgt en dat het zich aanpast om te overleven. Je lichaam gaat als vorm van zelfverdediging over in een ‘spaarstand’. Je lichaam zal minder energie verbruiken en het hongergevoel neemt af. Overigens keert het hongergevoel weer terug  wanneer het vasten wordt verbroken.
Als je na het vasten weer begint met eten, dan verbruikt je lichaam nog steeds relatief weinig energie en hierdoor kom je snel weer aan. Het gewicht dat er weer bij komt bij het herstellen van de glycogeenvoorraad en het overschot aan energie terwijl je lichaam nog in de spaarstand is, dragen bij aan het welbekende jojo-effect. 

“ Je lichaam gaat als vorm van zelfverdediging over in een ‘spaarstand’ ”

Sportvasten
Sportvasten richt zich op het behalen van een duurzame switch van de verbranding van koolhydraten naar de verbranding van vet. Naast een periode van vasten maken ook sporten en suppletie (aanvulling met voedingssupplementen) onderdeel uit van deze methode. Hierboven gaf ik al aan dat vasten een ingewikkeld proces is met een groot risico dat je snel weer aankomt. Veel mensen die beginnen met sportvasten doen dit om af te vallen, maar ik denk dat er betere (minder extreme) manieren zijn om gewichtsverlies te bewerkstelligen. Afvallen op een gestaag tempo en met behoud van je nieuwe lichaamsgewicht lijkt mij verstandiger en prettiger.
Bij de begeleiding die je als betalende klant krijgt tijdens het volgen van een sportvastenkuur zet ik vraagtekens. Wie is een ‘SportvastenCoach’ en wat is de ervaring van deze persoon? Op de website van Sportvasten Nederland (www.sportvasten.nl) zie je dat je niet veel hoeft te doen om zelf mensen te mogen begeleiden bij het volgen van een sportvastenkuur. Ik vraag mij daarom af of je coach in staat is om een eventuele gevaarlijke situatie te herkennen en om hier adequaat op te reageren? Ik durf het te betwijfelen. Daarnaast staat er op de eerder genoemde website letterlijk: “Ook blijkt in de praktijk dat niet iedereen na de sportvastenkuur even goed zijn/haar resultaten behoudt.”. Deze uitspraak is op z’n minst opmerkelijk te noemen. De tweede SportvastenCoach cursus moet er dan (pas?!) voor zorgen dat de resultaten beter behouden blijven.

Dit neemt natuurlijk niet weg dat er vast en zeker ook (sport)vastencoaches zijn die wel degelijk over veel kennis en ervaring beschikken en alles uit de kast zullen halen om mensen goed te begeleiden. Want er zijn mensen die blij zijn met de resultaten die ze behalen tijdens het (sport)vasten en die ook in staat zijn om hun gewichtsverlies te behouden.

Sportvasten en andere vormen van vasten krijgen veel kritiek en zijn wetenschappelijk gezien niet sterk onderbouwd. Ik ben er zoals je nu inmiddels wel zult begrijpen geen voorstander van. Mocht je toch nog een vastenkuur willen gaan volgen, dan raad ik je aan om eerst met je huisarts te bespreken of je er fysiek toe in staat bent en om je coach vooral met veel zorg uit te kiezen.

Tot de volgende keer!

Pradeep Goppel