Deze zomer loopt Mikel Knippenberg (1980) de roemruchte bergpasrace Lairig Ghru in Schotland. Hij treedt hiermee in de voetsporen van zijn vader Jan. In 1973 won de ultralooppionier deze wedstrijd over 42 kilometer in een nieuwe recordtijd (en kreeg hiermee de bijnaam: The Flying Dutchman). Voor Keep-on-Running.nl houdt Mikel van de eerste voorbereidingen tot de laatste spierpijn een exclusief weblog bij.

Alea iacta est

De avond voor vertrek naar Schotland luister ik naar Van Morrison: These are the days. Als laatste voorbereiding ben ik vorig weekend vanaf het Horntje op Texel naar de vuurtoren gelopen over het parcours van de Zestig van Texel. Via het Licht van Troost, langs Schotse Hooglanders, over schelpenpaadjes, strand, duinen en bospaadjes uiteindelijk eindigend bij het rode lichtbaken aan de noordpunt van Texel. Onderweg slechts rustend wanneer ik mijn Kamelbak bijvulde met water. Ik ben er klaar voor.

Morgenmiddag vlieg ik naar Edinburgh waar ik halverwege Waverley Bridge wordt opgehaald om via Glasgow af te reizen naar Braemar. Op zatermorgen 08.00 uur vertrekken we. De weersvoorspelling is goed, evenals mijn benen. De Lairig Ghru wacht op ons. In het vliegtuig zal ik nog eenmaal de passage uit De mens als duurloper uit 1973 lezen. Tevens ben ik in gedachten bij de start van de Spartathlon in Griekenland op vrijdagavond.

Am Monadh Ruad

Een verhaal over de Lairig Ghru begint met een verhaal over de Cairngorms. Veel mensen onthouden een eerste kennismaking met de bergen. Of dit nu de Alpen zijn op weg naar Grindelwald, het Sierra Nevada panorama vanuit Boulder Creek in Californië of de Cairngorm Range vanaf een kano op Loch Morlich in Schotland. Het maakt niet uit. Het zijn vaak herinneringen voor het leven.

In mijn jeugd reisde ik geregeld naar deze rode bergen. In de winter, de lente, de zomer en de herfst nam mijn vader me soms mee om te helpen bij de rendieren. Ik leerde ook dat de naam Cairngorms slechts een bijnaam is. Officieel heten ze Am Monadh Ruadh ofwel: rode bergen. Later is dit verbasterd naar Cairngorms en nu wordt er soms over Grampian Mountains gesproken. Toen al borrelde het verlangen op om eens door de Lairig Ghru hard te lopen.

Het belangrijkste is dat de Lairig Ghru Aviemore in het noorden en Braemar in het zuiden met elkaar

verbindt, als je dwars door deze Cairngorms loopt. Een afstand van ongeveer 25 mijl. In vroeger tijden gebruikten de Highlanders deze pas om vee of andere marktwaar door de bergen te transporteren. Nu is het een prachtige route om te wandelen of hard te lopen.

De rode bergen wachten

Volgens mijn schema komen we na de middag aan in Reindeerhouse. Een kleine vijf uur hardlopen. Ik verheug me op piping hot tea, scones en natuurlijk een heerlijk glas whiskey. Stiekem heb ik het idee om op zondag terug te lopen door diezelfde Lairig Ghru. Mijn vader liep immers heen en weer door diezelfde pas in 1973. Achter elkaar. De wil is er en de rode bergen wachten op de zoon van de laaglander. Ik hoop dat ze mij gunstig gezind zijn...

ShiSha

De reis brengt ons over het Gizeh plateau, langs Memphis en Sakkara, over de Nijl en uiteindelijk naar Hurghada aan de Rode Zee. We zullen deze vakantie veel kilometers gaan maken. Het is hier 30 á 40 graden warmer dan zodadelijk in Schotland. Een wereld van verschil. Hier raak ik veel overtollige kilo’s kwijt.

Overdag een verstikkende hitte als we naar de pyramides op het plateau van Gizeh gaan. Daarnaast vult de lucht zich hier met smog veroorzaakt door het vele verkeer in en rond Caïro. Mijn God, geen zuchtje wind en 45 graden in de schaduw. Schaduw die vrijwel helemaal niet te vinden is hier op het plateau. Hoe houden ze het hier uit? Aan hardlopen denkt hier in ieder geval niemand. Span je vooral niet in is het advies.

Moeder van de wereld

Burton Holmes noemde ooit Egypte de moeder van de wereld. Hij heeft gelijk. Over de pyramides zij hij: ‘All things fear time, but time fears the Pyramides’. Ik begrijp nu waarom. Op onze route door Egypte volgen we onbewust het spoor van een andere legende: de Noor Ernst Mensen. Deze ultraloper liep in 1843 in opdracht van graaf Herman von Pückler-Mustau van Silezië naar Egypte om op zoek te gaan naar de bron van de Witte Nijl. Een tocht van 4300 kilometer. Het verhaal gaat dat hij op de oostelijke oever van de Nijl nabij Aswan ineenstortte. Hij stierf op 47-jarige leeftijd en had een avontuurlijk hardlopend leven geleid. Gestorven in het harnas. Hij wel.

We nemen een binnenlandse vlucht van Caïro naar Aswan en worden via de hoge dam naar onze opstapplek gereden. Vandaag gaan we een stukje zeilen met een Felucca – een traditionele zeilboot – over de Nijl. Wat mij opvalt in Aswan is dat de lucht hier puur is. Tegelijkertijd is het echter nog veel warmer dan in Caïro. Onze gids waarschuwt dat het in de zon tussen de 50 en 60 graden kan worden. Aan boord van de Felucca is het daarentegen goed toeven. Water doet nog steeds wonderen. De kapitein lijkt te zijn weggelopen uit ‘Pirates of the Caribbean’ en krijgt van ons de bijnaam ‘Captain Barbossa’. De klederdracht lijkt de afgelopen 4000 jaar niet te zijn veranderd. Een gevoel van tijdloosheid maakt zich meester van ons. Nederland is héél ver weg. Heerlijk.

Die avond vertrekken we per cruiseschip naar Kom Ombo waar we een bezoek brengen aan de tempel van godheid Sobek en Haroëris. De volgende dag door de sluizen van Esna op naar Edfu. In Edfu gaan we naar de Horustempel. Een prachtige zeer goed geconserveerde tempel. Horus is binnen de Egyptische mythodologie de zoon van Isis en Osiris. Vaak belichaamd hij de strijd tussen structuur en chaos. Na het bezoek gaan we door naar Luxor ook wel bekend als Thebe. Hier bezoeken we de Luxor- en Karnak tempels, de tempel van Hatsjepsoet en het Dal van de Koningen en Koninginnen.

Altijd nét over die grens

Mijn broer rent hier de Hoorn van Koerna op. Dit is een heilige berg in Luxor en dat wordt hem niet in dank afgenomen. Hij eindigt dan ook in een rokerig hok met drie veiligheidsagenten met sigaret en zonnebril. Na een lange preek van de veiligheidsagenten kan hij weer mee. Gelukkig maar. Hij lijkt op zijn vader (Jan Knippenberg, redactie). Altijd nét over die grens gaan. Wat mij vooral bijblijft van het bezoek aan deze heiligdommen is het geduld, de intelligentie en het vernuft dat de Egyptenaren gehad moeten hebben in die tijd. Het was absoluut geen haastwerk of slavenarbeid. Het werd met liefde gemaakt. Het klopt tot in de perfectie. Geen illusie maar écht. Wat een beschaving.
Onze reis eindigt in Hurghada. Tot 20 jaar geleden een nietszeggend vissersdorp aan de Rode Zee. Nu getransformeerd tot de Rivièra van het Midden-Oosten met behulp van Westerse ontwikkelaars. Jetset gevoel. Vele internationale hotelketens hebben hier voet aan wal gezet en begrijpelijk. Het is een paradijs. De Fransman Jacques-Yves Cousteau noemde dit één van de mooiste duiklocaties ter wereld. Ook hij heeft gelijk. We besluiten te gaan snorkelen nabij Giftun Island en Paradise Beach. Met name bij de koraalriffen is het onderwaterleven geweldig. Er schijnen hier zo’n 400 verschillende felgekleurde vissoorten rond te zwemmen in het azuurblauwe water. Het water is 28 graden en blijft door het hoge zoutgehalte kraakhelder. Woorden tekort. Genieten is het toverwoord.
In Schotland zal de buitentemperatuur onder de 20 graden liggen. We zullen zien hoe de omstandigheden daar zijn en hoe mijn lichaam reageert. Nog even en het is zover.

De God van het Kwaad

Reus van de Province, Berg des Doods of Le Mont Ventoux. Synoniem voor wielergeschiedenis. Vaak teisteren Mistralwinden de flanken van deze kale berg. Opgezweept boven ‘La mer Méditerranée’. In 2005 reed ik samen met een aantal vrienden langs de fameuze berg. Een berg waar een mysterieuze aantrekkingskracht vanuit gaat. Wie dat heeft gevoeld, moet er gehoor aan geven. Ook ik viel eraan ten prooi.

Naar boven

We stopten in Bédoin, het bedevaartsoord onderaan Le Mont Ventoux, en namen een hotel. Het was aan het einde van een lange hete dag in de Province en de wind was gaan liggen. Nu overheerste de heerlijke geur van lavendel. We besloten de auto te pakken en naar boven te rijden. Eerst door het bos naar Chalet-Reynard. Mijn god, wat een klim. Bij het monument van Tom Simpson – de in 1967 omgekomen wielrenner – stopten we even en reden daarna door naar het onheilspellende gebouw op de top. De plek waar Merckx in 1970 aan de zuurstof ging. Er brandde precies één lichtje in de donkere kille nacht. Alfred Hitchcock had het kunnen verzinnen. Precies in de laatste haarspeldbocht naar boven sloeg de motor af. Een combinatie van oververhitting, een extreem stijgingspercentage en een veel te vol gepakte auto. Gelukkig liep alles goed af en met oververhitte remschijven en in de eerste versnelling belandden we toch nog in ons hotel. Een prachtige belevenis.

Mythische bergen

Gisteren, 26 juli 2009, reden ze weer op deze mythische berg. Helaas was het slechts een nagerecht van een prachtig diner. Een nagerecht op de De God van het Kwaad kan helemaal niet. De helden van de Tour de France, gevangen binnen de wetten van de commercie. Desondanks is mijn respect voor de renners sinds die nacht in de zomer van 2005 alleen maar toegenomen. Sommige plekken in Schotland oefenen diezelfde vreemde aantrekkingskracht uit. Een daarvan is de Lairig Ghru. Een gekke combinatie van eenzaamheid, mysterie en sereniteit. Het maakt iets in de mens los. Het doet iets met je. Precies om deze reden loop ik er deze zomer. Paarse heide in Schotland, paarse lavendel in de Province. Een vreemde speling van de natuur.

Wisselwerking

Het tweede gedeelte van de route door de Lairig Ghru begint na Devil’s Point. Ook hier heeft de wind vrij spel in een poëtisch landschap dat is geschapen door de elementen. De mens is hier slechts figurant. De plek waar je ook zomers nog verrast kunt worden door kille ijsregens. In de zomer van 2001 liep ik hier samen met mijn broer Jonathan. Ook toen ervaarde ik datzelfde unheimische gevoel dat ik jaren later zou voelen op Le Mont Ventoux. Het leven kan heel simpel zijn wanneer er harmonie is tussen omgeving en geest. Voor de één is dat de stad, voor de ander de natuur. Voor mij is dat soms de natuur en soms de stad. Juist díe wisselwerking.

Pool’s of Dee

De route naar Aviemore voert na het hoogste punt van de Lairig Ghru naar de Pool’s of Dee. Onderweg kun je afhankelijk van het weer Cairn Toul, Angel’s Peak en Braeriach zien. In deze omgeving doolt de ‘Grey Old Man of Ben MacDui’ rond. Een soort kwade geest gebaseerd op een oud Schots volksverhaal. Vlak onder de top van de Lairig Ghru is er nog een verschrikkelijk stuk met boulders. Vaak waait het er en is het mistig. Hier gaat de loper van steen op steen om vooral niet te vallen. Na het hoogste punt duiken we het bos in. Hier stond vroeger Sinclair’s Hut. Het is nu oppassen voor boomstronken. Mijn bedoeling is om via Norwegian Lodge af te dalen richting Loch Morlich om zo Reindeer House te bereiken.

Nog een maand en dan is het zover: terug in de Lairig Ghru. Ik heb er zin in.

The day after

De Benoordenhoutzaal in Den Haag is leeg. Het studeren is voorbij. Na tien jaar: Hogeschool van Amsterdam, TU Delft en het Stan Ackermans Institute heb ik nu definitief achter me gelaten. Eindelijk. Een grote glimlach op mijn gezicht. Nu heerlijk lunchen in de stad met mijn moeder, Sander en Maayke. We hebben het verdiend.

Zo dadelijk reis ik met Hanna (mijn moeder) mee naar Texel en dan doe ik snel mijn kostuum uit. Korte broek aan, blote voeten en snel naar de vloedlijn. Wat een stress heeft zich de afgelopen maanden opgehoopt in mijn lichaam. Allemaal voor deze apotheose. Maar goed, de komende weken heb ik lekker rust en tijd om te trainen voor Schotland. En het was het waard.

De officiële race vindt het weekend van 20 juni plaats. Zelf wil ik rond mijn verjaardag (20 augustus) door de Lairig Ghru lopen met de lokale hillrunner Alan Smith. Voor die tijd reis ik naar Aviemore af om te trainen en alvast te wennen aan de plaatselijke omstandigheden. Heel veel zin heb ik al.

Op de dag van mijn presentatie in Den Haag is de vuurtoren op Texel open gegaan. Ik vraag me af of dit invloed zal hebben op de momenten dat ik voor mijn rust op het eiland ben. Na het eten ga ik lekker buiten zitten om te schrijven en te denken. Vroeger was het rustig, kon ik mij concentreren en hoorde ik alleen de meeuwen en de wind. Nu schreeuwen Duitse kinderstemmen om hun vader en moeder: Vati, Mutti! Dat is nog eens wat anders dan luisteren naar Der Ring van Wagner.

Uitslapen en genieten van het vrije gevoel

De eerste dag van mijn nieuwe leven begint met uitslapen en genieten van het vrije gevoel. Ik ren de duinen in, het strand op en ben als een kind zo blij. Ik zie konijnen, meeuwen, zeehonden en toeristen. Gelukkig nogal een verschil met de professoren, ontwikkelaars en politici. Vooral als het gaat om de ontspannenheid en relaxedheid. Een belangrijke voorwaarde om lekker te lopen. ’s Avonds ga ik zelfs nog even kitesurfen op de Waddenzee. Dat is lang geleden, maar je verleert sommige dingen gelukkig nooit. Het gevoel blijft.

Die nacht spoken een aantal levenswijsheden door mijn kop: Luister naar je geest en lichaam, kijk om je heen. Gooi die stopwatch in de zee, dan komt het genieten vanzelf. Forceer je niet, bijt je niet stuk maar luister naar je hartslag en je adem. Met de blik op oneindig en je haren in de wind. Zo gaat het lekker: at the speed of life.

Een soort jongensdroom

De laatste maanden stonden in het teken van afronding van mijn studie. Dit heeft veel energie en tijd gekost. Zo nu en dan trainen in Amsterdam of op Texel. Allemaal tussen het scriptieschrijven door. Soms weer naar Eindhoven voor overleg. Een zure appel. Maar ja, de laatste loodjes wegen nog altijd het zwaarste. Toch?

In de Engeltjeskamer aan de Herengracht bij de boekpresentatie van De Nieuwe Fiets is de sfeer warm en gezellig. Niet zomaar: Dirk-Jan Roeleven presenteert zijn nieuwe boek over zijn fietstocht Villar San Constanzo – Amsterdam over 1247 kilometer. Trappend over de Alpen op een echte handgemaakte Cucchieti-fiets. Kippenvel. De verwezenlijking van een jongensdroom. Ik denk aan de tocht die ik deze zomer ga lopen in Schotland. Ook een beetje een jongensdroom.

Vanaf Devil’s Point begint het pas echt...

Het parcours vanuit Braemar zal mij eerst over asfalt voeren. Licht glooiend. Daarna ga ik via een bosachtig gebied een onverhard kiezelpad in. Dit voert mij dan door de Glen Lui. Via een zadel (punt tussen twee bergen waar het vaak hard waait) loop ik dan richting Devil’s Point en voor het eerst kijk ik dan de Lairig Ghru in. Het kan hier heel drassig zijn maar ook gortdroog. De kunst is om je schoenen en voeten zo lang mogelijk droog te houden. En vooral niet vallen. Dat lukt helaas niet altijd. Maar is wel de uitdaging. Vanaf Devil’s Point begint het pas echt...

Rondje Amsterdam en Texel

Gelukkig kon ik tussen het afstuderen door af en toe het Vondelpark in of bij mijn goede vriend Sander op bezoek aan het Museumplein. Gisteravond nog een kort rondje door Amsterdam en op de foto dankzij Changiz. Een mooie stadse avond. Vrienden om je heen en genieten. Heerlijk. Op de planning staat ook een rondje door het Amsterdamse Bos. Even bij de Bosbaan kijken. Liefst volgende week. Langzaam moet ik eraan gaan wennen dat ik zodadelijk een hele dag hardlopend en wandelend door de bergen trek. Weer of geen weer. Dat heb je niet voor het zeggen. Op tijd etend en drinkend en zo nu en dan even rust. Een uitdaging en daar gaat het om.

Vanavond onderweg naar Texel. Even bijpraten met mijn moeder en broer Jonathan. Morgenochtend duik ik weer de duinen in. Daar is de geur van het voorjaar op een prachtige morgen echt iets puurs en echts. Wie het heeft geroken en gezien, begrijpt het. Anderen zullen dit nooit of moeilijk begrijpen denk ik. C’est la vie. Ver weg van de uitlaatgassen, Mexicaanse griep en andere ellende. Dichtbij het strand, de zee en de horizon. Dat is wat mij soms op de been houdt: als een echte jongensdroom.

Strandtraining op blote voeten

De zee is vlak. Zonlicht breekt zo nu en dan door het wolkendek. Op het strand is het stil. Met alleen het tijdloze geluid van voorzichtig brekende golfjes aan de Texelse noordkust. Het is heerlijk vanavond. Voor het eerst bereid ik me voor om deze zomer de roemruchte tocht door de Lairig Ghru te lopen.

Het besluit om te gaan ‘draven’ tussen Braemar en Aviemore nam ik vorig jaar tijdens een etentje in The Winking Owl (Aviemore, Schotland). De route loopt door de fameuze Lairig Ghru. Deze bergpas loopt dwars door de Cairngorm Mountains. Dat betekent 42 kilometer zwoegen door op zijn minst unheimisch gebied, langs stroompjes, over rotspartijen, bospaadjes en niet te vergeten boulders (grote keien, red.)

De legendarische local Alan Smith gaat mij vergezellen. Bij de hillraces van Craigh Dhu, Ballater, Meal a Bhuchaille, Ben Nevis en Skye doet hij altijd mee voor de overwinning. Voor mij zal hij de rol van gids vervullen. Een voorrecht. Deze tocht gaat niet om de overwinning, maar om de beleving. Onze beloning zal 'piping hot tea' zijn, vergezeld met scones. Gemaakt met liefde in Reindeer House. Niets meer en niets minder.

Knip zal het goed vinden en genieten

Ik ben hier aan het trainen, ver weg van de mensen en het dagjespubliek dat deze Paasdagen op Texel komt. Dit weekend is ook de 60 en 120 kilometer van Texel. Ik zal op Tweede Paasdag zo af en toe opduiken op het parcours om de lopers een hart onder de riem te steken. Als toeschouwer, dat wel. Knip (Jan Knippenberg, red.) zal het goed vinden en genieten. Daar ben ik van overtuigd. 700 lopers op heilige grond. Top.

Vanavond (vrijdag 10 april) loop ik over het strand naar Paal 28 en de Slufter. Strandtraining op blote voeten, zoals de indianen ook deden. Vroeger. Ik loop zo nu en dan in het licht van de vuurtoren. De Texelse toren gaat binnenkort open voor publiek. Men is gevallen voor commercie en de rust is doorbroken. Ik hoop dat ze weten waar ze aan beginnen.

Het lichaam sputtert nog tegen

Mijn voorbereiding op de tocht verloopt goed, hoewel het lichaam nu nog tegensputtert. Soms wandel ik, want tijdens een hillrace loop je vaak ook in een rustig tempo stukken naar boven: anders blaas je jezelf op. Naar beneden moet je zorgen dat je benen je kunnen bijhouden zodat je niet uit balans raakt.

De volgende training is in het Amsterdamse Vondelpark, op een doordeweekse avond. Of langs de Amsterdamse grachten tijdens schemering. Wie weet. Zoekende naar het contrast, van leven in twee werelden en op twee plekken.

Lopers zitten vaak complex in elkaar. Gelukkig maar. Lastige mensen zijn heerlijke mensen. Maar vanavond: het heerlijke geluid van blote voeten die kletsen langs de vloedlijn op Texel. Dat is voor mij de ware beleving. Soms in de spotlight van die prachtige rode vuurtoren. Op weg naar Braemar.

Met tweehonderdduizend kilometer in de benen heeft Jan Knippenberg
(1947-1995) ruim vijf keer de aarde rondgelopen. Zijn persoonlijke ervaringen legt hij vast in het boek ‘De mens als duurloper’.

Boek: Jan Knippenberg - De mens als duurloper
(Prometheus, € 18,95).